زين الدين محمود واصفى
مقدمه 21
بدايع الوقايع ( فارسى )
شماره ( 1440 ، 3392 ، 1320 ، 1 / 1259 ، 8585 ، 1843 ، 698 ، 315 ، 1882 ) از كتابخانه فرهنگستان اوزبكستان و شماره ( 880 ، 1036 ، 2011 ) از كتابخانه فرهنگستان تاجيكستان و نسخه « نوادر الحكايات » با شماره ( و - 768 ) كه به كتابخانه انستيتوى شرقشناسى فرهنگستان شوروى ( لنينگراد ) متعلق است . جالب اين است كه در نتيجه اين مقايسه مقدار كلمات و جمل نامفهوم و مظنون كه نزديك به پنجاه مىشد به ده تقليل يافت . اين را هم بايد گفت كه ما از آوردن كليهء نسخه بدلها كه زياد بود خوددارى كرديم و در زير صفحات فقط به قيد اختلافات نسخ ذيل كه حائز اهميت بود قناعت كرديم : 1 - نسخه شماره 5061 انستيتوى شرقشناسى فرهنگستان علوم اوزبكستان در شوال سال 1102 هجرى در بخارا به دست محمد عوض در 225 برگ استنساح شده . اگرچه اين نسخه قديمترين نسخهء مورخهء « بدايع الوقايع » مىباشد معذلك چون كاتب دانسته و ندانسته در متن دست برده لذا صلاح نديديم آن را اصل قرار دهيم . اين نسخه را با رمز « A » نمودهايم . 2 - نسخه شماره c - 401 انستيتوى شرقشناسى فرهنگستان علوم شوروى در 323 برگ نوشته شده . تاريخ و محل استنساخ آن معلوم نيست ولى از علائم كاغذ و خط ظاهرا در عصر يازدهم هجرى در آسياى وسطى تهيه شده است . ترتيب بابها و فصلهاى اين نسخه به هم خورده است . عده نساخان آن برحسب خط كمتر از سه نفر نبوده و و بال تحريفاتى كه در متن ديده مىشود به گردن آنان است . بعدها شخصى نامعلوم آن را با يك نسخه صحيحتر و كاملترى از « بدايع الوقايع » مقابله و اصلاحات لازمه را در حواشى قيد كرده است . ولى او نيز متاسفانه كار نيك خود را به آخر نرسانيده است . اين نسخه را به علامت « C » نشان دادهايم . 3 - نسخه شماره 653 انستيتوى شرقشناسى فرهنگستان علوم شوروى به احتمال در اواسط عصر يازدهم هجرى استنساخ شده است . در مقابله معلوم شد كه اين نسخه از روى نسخه « C » نوشته شده و از راه مقايسه كاستى و فزونى هريك از آنها را مىشود روشن كرده بر طرف نمود . نشانه آن « B 2 » مىباشد . 4 - نسخه شماره b - 625 انستيتوى شرقشناسى علوم شوروى است كه استنساح آن ناقص مانده و در بعضى جاها افتاده دارد . ظاهرا در اواخر عصر يازده و اوايل عصر